आफुलाई ‘कमजोर सम्झिने’ सोचले कसरी तपाईलाई रोकिराख्छ ? यसबाट कसरी बाहिर निस्किने ?

जीवनको कुनै समयमा वा कुनै अवस्थामा हामी सबै यो अवस्थामा हुन्छौँ ।

मैले गरिरहेको काम वास्तवमै ठिक हो ? मैले सोचेको कुरा वास्तवमै पुरा होला त ? म जुन बाटोबाट अगाडी बढिरहेको छु, यसले सफल बनाउला त ? मैले यो काम गर्न सकिन भने ! म अरु भन्दा कमजोर भएँ भने ! यी यस्ता सोचाइको उदाहरणहरु हुन्, जसमा तपाईले आफुलाई कमजोर सम्झिनु भएको हुन्छ । यसलाई आत्मसन्देह भनिन्छ ।

आत्मसन्देह यस्तो अवस्था हो जहाँ, वनको बाघले खाओस् न खाओस् तर मनको बाघले भने खाएकै हुन्छ । आफुलाई कुनै न कुनै किसिमले कमजोर सम्झिएको हुन्छ र आफ्नो क्षमता, सामर्थ्यप्रति सन्देहको दृष्टिकोणले हेरिन्छ ।

आत्मसन्देहको कारण आफुलाई कम आँकेर वा आत्मविश्वासको कमि हुनु नै हो । आत्मसन्देहमा मानिस आफुले गर्नु पर्ने काम गर्न नसक्ने हुँ कि भन्ने चिन्ताले ग्रस्त हुन्छ । यस्तो अवस्थामा एक किसिमको मानसिक पिडा हुन्छ र सोच्न थालिन्छ कि कुनै कुराहरु आफ्नो नियन्त्रणमा छैन र समय आफुले सोचे जस्तो हुने छैन ।

हुन त, एक तहसम्मको आत्मसन्देह जायज हुन्छ । यसले आफुमा भएको कमजोरीको मुल्यांकन गर्न सहयोग पुर्याउँछ । यसले आफ्ना कमजोरीहरुको बारेमा सोचेर त्यसलाई सुधार्दै थप राम्रो हुन प्रेरित गर्छ । तर लगातारको आत्मसन्देहले जीवनलाई एकदमै धेरै असर पुर्याउँछ, त्यो पनि नकारात्मक रुपमा ।

यो लेखमा मैले आत्मसन्देह किन हुन्छ ? यसले कसरी अगाडी बढ्नबाट रोकिराख्छ ? यसबाट कसरी उम्किने भन्ने बारेमा लेख्नेछु । आशा छ, तपाईले पढ्नुहुनेछ र आफुमा यस किसिमको आत्मसन्देह छ भने त्यसबाट उम्किएर अगाडी बढ्ने साहस जुटाउँनु हुनेछ ।

आत्मसन्देहले कसरी रोक्छ ?

एउटा उदाहरण हेरौँ ।

तपाई कुनै कम्पनीमा काम गर्नुहुन्छ । तपाईको हाकिमले तपाईलाई कुनै महत्वपुर्ण काम दिइयो । तपाईलाई थाहा हुन्छ कि त्यो काम राम्ररी गर्नुमा तपाईको करिअरमा फरक पार्न सक्ने कुरा हो तर तपाई त्यसलाई अवसरका रुपमा उपयोग गर्नको साटो डराउँन थाल्नुहुन्छ ।

तपाईको चिन्ता केमा हुन्छ भने यस्तो महत्वपुर्ण काम तपाईले राम्ररी गर्न सक्नु भएन भने तपाई हासोको पात्र बन्नु हुनेछ । तपाई कसरी नराम्रो हुन्छ भन्ने बारेमा अनेक पक्षबाट सोच्नुहुन्छ र आफुलाई अनावश्यक मानसिक तनाव दिनु हुन्छ ।

यहि तनाव र आत्मसन्देहमा तपाई धेरै समय अल्मलिनु हुनेछ । जति तनावमा भए पनि काम त गर्नै पर्छ । तपाईले अन्तिम समयमा हतार हतार र डराइ डराइ काम सक्नु हुनेछ ।

र, जब त्यो काम सकिएको विवरण सुनाउँनु हुन्छ, तब तपाईको मनमा लाग्छ कि मैले समयमा गरेको भए यो भन्दा अझै राम्रो गर्न सक्थेँ ।

हो, तपाई भित्रको आत्मसन्देहको भुमरीले तपाईको रचनात्मक समय खोस्यो । तपाईको उर्जा र समय त्यसमा खर्च भयो । तपाईले आफ्नो क्षमता अनुसार परिणाम दिन सक्नु भएन ।

आत्मसन्देहका ५ साधारण कारणहरु र त्यसबाट उम्किने कुरा

के कारणले आत्मसन्देह पैदा हुन्छ ? यसका असाध्यै धेरै कारणहरु हुन्छन् । म यहाँ केहि मुख्य कारणहरुका बारेमा चर्चा गर्न लागिरहेको छु ।

१. विगत

विगत कस्तो थियो भन्ने कुराले वर्तमानमा मानिसको स्वभाव र विचार कस्तो छ भन्ने कुरा निर्धारण गर्छ । मान्छेको ज्ञान भन्नु नै अनुभव र सिकाइ हो ।

विगतमा भएको गल्तिहरुको दुष्चक्रबाट निस्किन नसकेर पनि मानिसहरु फेरि मबाट गल्ति होला कि भन्ने आत्मसन्देहको भुमरीमा पर्ने गर्छन् । यो एक किसिमको सजगता पनि हो तर लामो समय रहने यस्तो विचारले आत्मसन्देहको रुप लिन्छ र मानिसले स्वयमलाई कम भाग्यशाली वा कम सक्षम ठान्न पुग्छ ।

यस्तोमा के गर्ने ?

बुझ्नु पर्ने कुरा के हो भने विगतलाई सच्याउँन वा बदल्न सकिदैन । त्यसबाट सिक्न मात्रै सकिन्छ । यस्तो भइदिएको भए वा यस्तो नभइदिएको भए भन्ने मानसिकतामा रहिरहदा आत्मसन्देहको भुमरीमा परिन्छ । सक्दो चाँडो विगतलाई स्विकारेर वर्तमानमा तयार भएर बस्नु पर्छ ।

२. बाल्यावस्था

बाल्यवश्था कसरी बित्यो भन्ने कुराले मानिस ठुलो हुँदासम्म मानसिकरुपमा प्रभाव पारिरहेको हुन्छ । बाल्यवस्थाको पारिवारिक वातावरण, पढाइ, साथी संगतको असरले पनि मानिसमा आत्मविश्वासको कमि हुन सक्छ ।

यस्तोमा के गर्ने ?

बाल्यवस्थाको जीवनभर प्रभाव रहन्छ तर जीवनभरका कामहरुमा त्यही बाल्यवस्थाको प्रभाव मात्रै रहदैन । सानो हुँदा औसत भन्दा तल रहेकाहरुको सफलताका कथा प्रशस्त छन् ।

३. अरुसँगको तुलना

अरुसँग तुलना गर्ने बानीले मानिस स्वयम आफु कम भएको भ्रममा पर्न सक्छ । मानिसको प्राकृतिक स्वभाव नै हो, मानिस आफुले जहिलै आफु भन्दा शक्तिशालीसँग आफुलाई तुलना गर्छ । यस्तोमा आफु भन्दा अब्बलको तुलनामा आफु कमजोर देखिएर आत्मसन्देह बढ्नु स्वभाविक हो ।

यस्तोमा के गर्ने ?

अरुसँग तुलना गर्नु कुनै बेला सहि पनि हो किनकी एउटा मापदण्ड बनाएर त्यसलाई पछ्याउँन सकिन्छ तर अरुसँग आवश्यक भन्दा बढि तुलना गर्नु चै हानिकारक हुन्छ । सबै मानिसहरु फरक छन् । सबै मानिसहरुमा फरक फरक स्वभाव, विशेषता र खुबी हुन्छन् । यो प्राकृतिक सत्य हो ।

४. जोखिमको डर

नयाँ कुरा गर्नु जोखिम हुन्छ । गरिरहेको काम, बसिरहेको स्थानबाट फरक काम र फरक स्थानमा जाँदा आत्मसन्देह हुनु त्यति धेरै अस्वभाविक कुरा होइन । नयाँ कुरामा बढि अनिश्चितता हुने गर्छ । यस्तोमा के हुने हो भन्ने शंका रहनु सामान्य हो ।

यस्तोमा के गर्ने ?

यस्तोमा म गर्न सक्दिन वा मलाई गाह्रो हुने भो भन्ने सोच्नु भन्दा नयाँ अनुभव हुने अवसर पाइयो भनेर खुसी हुन सकिन्छ । तपाई मात्रै होइन, हरेक मानिसलाई नयाँ कुरामा बानी पर्न समय लाग्छ, कठिन हुन्छ । कसैको देखिन्छ र कसैको देखिदैन, फरक यति मात्रै हो । तपाई विशेष वा कमजोर भएकाले नयाँ ठाउँ वा नयाँ परिस्थितीमा गाह्रो हुने होइन ।

५. असफलताको डर

बिग्रिने पो हो कि, असफल पो भइन्छ कि भन्ने डरकै कारण धेरै मानिसहरु असफल हुने गर्छन् । कमै मानिसलाई मात्रै आफुले गरेको काम पुर्णरुपमा सहि हुन्छ वा सफल हुन्छ भन्ने लाग्छ । जति बुझ्दै गयो, त्यति असफल भइन्छ कि भन्ने डरले समात्छ ।

यस्तोमा के गर्ने ?

सफलता वा असफलताको बारेमा विचार नगरी काममा ध्यान दिने । सबै भन्दा राम्रो उपाय नै यहि हो । सफल होला कि नहोला भन्ने तर्फ आफ्नो शक्ति खेर फ्याल्नु भन्दा सकेसम्म राम्रो काम गर्ने हो भने पक्कै पनि नतिजा राम्रै हाशिल हुन्छ ।

आत्मसन्देह कम गर्ने साधारण उपायहरु

आत्मसन्देह केवल भ्रम हो । यसलाई कम गर्न वा यसबाट उम्किनका लागि केहि उपायहरु प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

१. मनमा असाध्यै धेरै आत्मसन्देह रहिरहे, भविष्यका बारेमा सोच्न बन्द गर्ने । आफ्नो वर्तमान अवस्था के छ भन्नेमा ध्यान दिने ।

२. छुट्टी वा बिदा तथा कामबाट केहि बेर टाढा बस्दा पनि सोच्ने दृष्टिकोण परिवर्तन हुन सक्छ र यसले आत्मविश्वास बढ्छ ।

३. अरुबाट सहयोग लिन नहिच्किचाउँने । आफुलाई नजानेको कुरा जोसुकैबाट सिक्न सक्नु असाध्यै राम्रो कुरा हो ।

तपाईलाई यो लेख कस्तो लाग्यो ? प्रतिक्रिया लेख्नुहोला । हाम्रो उज्यालो पाटोको फेसबुक पेज वा वेबसाइटमा तपाईले यस्ता थप लेखहरु पाउँन सक्नु हुनेछ ।

स्रोत उल्लेख गरे बाहेक उज्यालो पाटो भएका सम्पुर्ण लेखहरुको प्रतिलिपी अधिकार उज्यालो पाटोसँग सुरक्षित छ । यसको पुर्ण भाग वा अंशलाई लेख वा अडियो वा भिडियोको रुपमा पुनप्रकाशित गरेमा फेसबुक पेज, युट्युब च्यानल वा वेबसाइटमा प्रतिलिपी अधिकार दुरुपयोगको निवेदन दिन तथा कानुनी कारवाही खोज्न हामी बाध्य हुनेछौँ ।

नमस्ते, म गणेश कार्की । एउटा आममान्छे । सामाजिक सञ्जाल मात्रै होइन, हाम्रो समाज नै नकारात्मक खबर र जानकारीहरुले भरिएको छ । ‘नकारात्मक मात्रै बिक्छ’ भन्ने सोच व्याप्त छ । यस्तोमा सकारात्मक कुरा लेखेर पनि व्यवसायिक हुन सकिन्छ भन्ने उदाहरण देखाउँने मेरो सानो प्रयास हो । उज्यालो पाटोमा म जीवनको उज्यालो पाटोको बारेमा लेख्छु । अथवा, जीवनलाई उज्यालो पाटोमा कसरी लैजाने भन्ने बारेमा आफुले देखेका भोगेका र पढेका कुराहरु बाढ्नेछु । सामाजिक सञ्जालमा अलिकति भए पनि सकारात्मक र ज्ञानवद्धर्क कुराहरु सेयर हुन योगदान गर्न सकुँ । यस्ता कुरा पढ्न चाहनेले पढ्ने ठाउँ बनोस् । यस्ता कुरा लेख्न सक्नेहरु व्यवसायिक रुपमा लेख्ने हिम्मत गर्न सकुन् । मेरो इच्छा यति हो । यो भन्दा धेरै हाशिल भए म झन् खुसी हुनेछु । मलाई फेसबुकमा, ट्विटरमा भेट्न सक्नुहुनेछ । मेरो बारेमा थप जानकारी यहाँ पाउँनु हुनेछ

गणेश कार्की – who has written posts on उज्यालो पाटो.


Post Comment